Smart Stedenbouw


Bestel het boek ‘Een slimme stad, zo doe je dat’

Dit jaar onderzoekt de Future City Foundation met ruim 26 partners hoe we de smart city moeten ontwerpen. We denken dat de stedenbouw en de producten die daaruit voortkomen radicaal veranderen. Net zoals dat gebeurde met andere bedrijfstakken. We willen begrijpen hoe dat gebeurt, welke kansen dat oplevert en welke risico’s er aan kleven.

Een slimme stad, zo doe je dat 

De resultaten van het project presenteren we in een boek – genaamd ‘Een slimme stad, zo doe je dat – Verbonden, flexibel en betekenisvol; maak de echte future city’ – dat op 28 oktober tijdens Dag van de Stad 2019 verschijnt. U kunt het boek (met ruim 200 pagina’s) alvast aanvragen, dan krijgt u het na 28 oktober opgestuurd. Digitaal lezen is gratis, voor een gedrukte versie vragen we €29,-, maar als u het boek nu besteld (voor verschijning) kost het €25,-.

Lees hier alvast de samenvatting: “Verbonden, flexibel en betekenisvol: zo ontwerp je de echte smart city”


Klik hier als de pop-up niet opent.



 

Waar gaat het over?

We leven in een interessante tijd. De opkomst van technologisering en digitalisering verandert de manier waarop we leven en dus ook de steden en dorpen waarin we leven. Dat gebeurt met een impact die vergelijkbaar is met de uitrol van elektriciteit en met een ongekende snelheid. Dat biedt mooie kansen om de steeds complexere uitdagingen van onze steden en dorpen op een nieuwe manier op te lossen en de stad duurzamer te maken, efficiënter te laten functioneren en leefbaar te houden.
Dat gebeurt hier en nu.
Maar als we willen dat er daadwerkelijk sprake is van technologische vooruitgang, moeten we ook keuzes maken over hoe de techniek onze leefomgeving beïnvloedt. Gedegen politieke keuzes over nieuwe publieke waarden. Verstandige keuzes over welke techniek we daarvoor inzetten. Doordachte ontwerpkeuzes over de inrichting van onze steden en dorpen.
Ontwerpen zien we daarbij als het brede proces van politieke keuzes tot beheer. Met stedenbouwers bedoelen we dus iedereen die mee bouwt aan steden en dorpen. Politici en hun adviseurs, ontwerpers, uitvoerders en beheerders. Allemaal krijgen ze te maken met de vraag wat de nieuwe ontwerpkeuzes zijn en we willen ze graag allemaal betrekken bij dit proces.

Maar wat zijn die doordachte ontwerpkeuzes. Dat onderzoeken we in dit project. Daarbij kijken we naar:

>> De leefbaarheid. Het doel van planologie, ruimtelijke ordening en stedenbouw is het creëren van leefbaarheid in onze steden, dorpen en gemeenschappen. Dat is een breed begrip dat bovendien op verschillende manieren kan worden ingevuld. Als gevolg van technologisering en digitalisering verandert de invulling van dat begrip. Toegang tot internet is daarbij een nieuwe waarde op zich. Maar ook andere waarden veranderen hierdoor.
Tegenwoordig worden daar vaak dystopische beelden bij geschetst. Maar Utopia is net zo goed mogelijk. Waarom zouden technologie en digitalisering niet een rechtvaardigere wereld faciliteren? Een inclusieve samenleving met ruimte voor achterblijvers. In deze wereld worden we ouder en blijven deze ouderen betrokken. Natuur en landschap zijn in balans. Digitalisering vergroot de behoefte aan fysieke plekken voor ontmoetingen met natuur, voedsel en historie. De wereld versnelt, al is dit effect groter in de steden dan in de dorpen en natuurgebieden. Een snellere wereld is prima mogelijk, als de overheid of een algoritme dit op de achtergrond regelt. Algoritmes die op de achtergrond werken zijn in staat onze angsten weg te nemen en onze fouten te verbeteren. De overheid wordt facilitator, de inwoners worden mondiger en moediger. De samenhang tussen – bijvoorbeeld – mobiliteit, wateropgave en werk wordt erkend en omarmd, en ontwerpen gebeurt integraal. Duurzaamheid wordt concreter, maar we moeten ook een meer economisch perspectief hebben. Financiële kernen van steden worden gekoppeld aan de regio of reservaten. Voedselzekerheid wordt zo gewaarborgd. Zo ontstaat een wereld in balans.

>> Het ontwerpen en beheren van de stad. Als digitalisering en technologisering alles verandert, verandert ook de stedenbouw zelf. En daardoor veranderen ook de uitkomsten van dat proces. Dus de infrastructuur, de functies en de ethiek veranderen al door technologisering en digitalisering, maar dit wordt versterkt door de veranderende stedenbouw.
De vraag is hoe dit gebeurt. Daarbij willen leren we van hoe andere (productie)processen veranderen. Kan de manier waarop een iPhone, het spel Fortnite, de Tesla model staan voor de manier waarop een nieuwe wijk wordt ontwikkeld? Of een bestaande wordt gerevitaliseerd? En zo ja, hoe dan? Hoe kun je kunstmatige intelligentie een rol geven in het ontwerpproces?
Ook het beheer van de stad verandert. Interactief monitoren biedt een extra hulpmiddel om te zien waar je stad staat en dus waar de verbeterpunten zich bevinden. Hoewel technologie deze hulpmiddelen accommodeert, moet ook het disruptieve karakter van de technologieën worden erkend.

>> Ethiek en politiek. Stedenbouw en ruimtelijke ordening gaat altijd gepaard met ethische keuzes. Dat is zo vanzelfsprekend geworden dat we het niet altijd door hebben. Maar wel of geen groen in de stad, een autovrije binnenstad, verkeersveiligheid, de ruimte die wordt gegeven aan milieubelastende bedrijven: het zijn ethische keuzes. Nieuwe technologie en digitalisering brengt nieuwe ethische dilemma’s met zich mee. De Future City Foundation heeft zich het afgelopen jaar verdiept in ethiek en politiek. Dat resulteerde in het boek ‘Smart & Leefbaar’, waarin we de zeven ethische dilemma’s (privacy, veiligheid, rechtvaardigheid, autonomie, controle over technologie, menselijke waardigheid en machtsevenwicht) hebben vertaald naar bestuurlijke afwegingsruimte voor gemeentebestuurders. Daarvoor hebben we onderzocht welke bestaande wetgeving bruikbaar is. Nu willen we een stap verder gaan en onderzoeken of er modelrichtlijnen opgesteld kunnen worden die het voor gemeenten gemakkelijker maken om aan de slag te gaan met de smart city.

>> Bestuurskunde. De manier waarop de overheid functioneert blijft niet hetzelfde. De opgaven waar zij zich voor gesteld ziet, worden steeds groter. Klimaatadaptatie, versnellen, circulaire economie, gezondheid, bodemdaling, energietransitie, mobiliteit. Hier bieden technologieën middelen om deze opgaven aan te gaan: nieuwe technieken, grote hoeveelheden data, crowdsourcing, realtime peiling en sensoring. Op organisatorisch niveau vraagt dit om een aantal verbeteringen. De overheid moet zichzelf opnieuw uitvinden. Daarnaast is het van belang een goede vertrouwensrelatie te hebben tussen overheid, burger en bedrijf, en klant.
En een slag praktischer: om het netwerk van de toekomst te bouwen zullen goede basiscondities en voorwaarden opgesteld moeten worden. Internet is net zo’n nutsvoorziening als elektriciteit of gas. Toch wordt er bij het besturen van de stad niet op dezelfde manier rekening mee gehouden. Tegelijkertijd zitten we hier nog in de ontwikkelfase, waarbij het de vraag is wat de goede basiscondities en voorwaarden zijn. We moeten uitgangspunten opstellen, maar de boel niet dicht regelen.

>> De functies. Wonen, werken, recreëren, we zullen het blijven doen, maar op de manier die past bij de huidige tijd. Ook de logistieke systemen in de stad veranderen. En wellicht komen er ook functies bij, die we nu nog niet kennen. De gamechanger hierbij is dat we altijd verbonden zijn, daardoor heel flexibel worden en zoeken naar betekenis. Die ‘formule’ veranderde al de muziekindustrie, uitgeverijen en andere bedrijfstakken en zal ook de functies in de stad veranderen. Hoe dat precies gebeurt, gaan we onderzoeken, waarbij goed kijken hoe die andere industrieën zijn veranderd.

>> De infrastructuur. De materialen van de smart city zijn net zo, of misschien wel belangrijker, dan de toepassingen. Denk aan 5G-masten, kabels, leidingen, datacenters, etc. Deze laag moet ontworpen en ontwikkeld worden. Daarvoor is feitelijke kennis nodig bij stedenbouwers. Dit is niet anders dan bij andere onderwerpen (als verkeer, openbaar groen enzovoort). De stedenbouw is een generalist met een brede kennis. Waar het specialistisch wordt, zal de kennis van specialisten worden ingehuurd. Maar om die specialisten aan te sturen is ook kennis nodig.

Wat weten we al?
De Future City Foundation heeft zich het afgelopen jaar verdiept in ethiek. Dat weten we dus al voor een deel. Voor de Provincie Zuid-Holland zijn we bezig met realtime omgevingsbeleid. Ook daar leren we van. Die en meer kennis brengen we natuurlijk in.

Wat hebben we gedaan?
Het afgelopen jaar hebben we deze stedenbouwkundige principes ontwikkeld. We geloven dat kennis wordt ontwikkeld door kennisuitwisseling en de borging daarvan.

Het hele proces kent vier fases:

  • Opzetfase – half nov. 2018 tot half feb. 2019 – In deze fase zoeken we de projectpartners, schrijven we het projectplan en doen we deskresearch
  • Kenniscreatiefase – half feb. – half juni – In deze fase organiseren we bijeenkomsten waarin we kennis creëren door kennis uit te wisselen (deze fase is hieronder verder uitgewerkt)
  • Redactiefase – half juni – 1 sept. – In deze fase verwerken we de verworven kennis tot artikelen voor het boek en tools voor de toolbox
  • Productiefase – 1 sept. – 1 okt. – In deze fase doen we vormgeving en druk van het boek en bouwen we de box om de tools heen (website oid).
  • Implementatiefase – In juni starten we met de fase waarin we actief nadenken over hoe we de verworven kennis kunnen delen met vakprofessionals. We zijn hierover in gesprek met de Economic Board Utrecht en anderen. Er kan worden gedacht aan masterclasses, een academy etc.

In elke fase ontwikkelen we bijeenkomsten om de kennis te ontwikkelen en te delen. We leren van de gesprekken van elkaar en van andere deskundigen. Dat doen we samen met partners. We doen het samen. En we koppelen het aan de dagelijkse stedenbouwkundige praktijk. We willen de opgedane inzichten direct toepassen in de praktijk en daar weer van leren.

Leren vanuit en voor de praktijk
Een deel van de partners in die project werkt in dagelijkse stedenbouwkundige praktijk aan het smart maken van onze steden. Die kennis en ervaring brengen we in, in het project. Tijdens de rondetafelgesprekken en workshops koppelen we die kennis en inzichten. We generaliseren die kennis en in gesprek met anderen ontstaat zo nieuwe kennis. In het project Smart Stedenbouw is dus ruimte voor partners om hun eigen project in te voeren.
Andere partners doen meer vanuit de theorie en hun eigen kennis mee en willen die kennis verbreden en verrijken. In de afbeelding is deze samenwerking uitgetekend.

Welke doelen willen we behalen met dit project?
1 – Nieuwe oplossingen voor bestaande uitdagingen –
We geloven in technologische vooruitgang. We zijn er dan ook van overtuigd dat nieuwe technologie nieuwe oplossingen kan bieden voor de uitdagingen van steden en dorpen. Deelnemende partners kunnen die uitdagingen zelf inbrengen. Elke uitdaging is daarbij goed. Of het nou gaat om de inrichting van de openbare ruimte (en hoe dat op een nieuwe manier gebeurt) of om de uitdaging van grootstedelijke metropolen.

2 – (Cursus)boek en toolbox nieuwe stedenbouw – We werken daarnaast ook aan een concreet en tastbaar product. Dat product is een (cursus)boek Nieuwe Stedenbouw. Dat betekent dat de kennis te generaliseren moet zijn en toepasbaar moet zijn op nieuwe situaties. Daarnaast ontwikkelen we toolbox met technische hulpmiddelen voor de nieuwe stedenbouw.  We presenteren dit in november 2019 in Barcelona tijdens de Smart City Expo. Hier vanuit werken we ook aan vervolgstappen richting masterclasses, een academy etc.

3 – Smart-bewustzijn onder stedenbouwers 10x zo hoog – Voor veel stedenbouwers is de ‘smart city’ een ver-van-het-bed-show. Er is geen hoog bewustzijn onder stedenbouwers dat ook hun vakgebied verandert. We willen dat bewustzijn verhogen. We willen dat het aantal ruimtelijk professionals dat zich bewust is van deze verandering het komend jaar 10x zo groot wordt (daarvoor moeten nog wel vaststellen hoe groot het nu is). Dat doen we door het organiseren van een open proces waar zoveel mogelijk professionals aan meedoen. Daarvoor werken we samen met de vakorganisaties BNSP en NVTL.

Met partners
Dit proces wordt mogelijk gemaakt door partners. Founding partners van Future City zijn automatisch ook deelnemer aan dit project. Dus onze huidige founding partners (Civity, DHM Infra, ELBA\REC) doen mee. Daarnaast hebben de Provincie Zuid-Holland, de Gemeente Amsterdam, de Gemeente Sittard-Geleen, de Gemeente Amersfoort, de Gemeente Utrecht, de Gemeente Apeldoorn, de Gemeente Alphen aan den Rijn, Gemeente Zwolle, Ekelmans & Meijer Advocaten, AM, VodafoneZiggo, de Economic Board Utrecht, ESRI, de Provincie Utrecht, het ministerie van BZK en het Kadaster hun deelname toegezegd en hebben CommScope, Dell en de gemeente Enschede veel interesse. Ook zijn we met een aantal andere (G40) gemeenten en bedrijven in gesprek of ze ook willen deelnemen. Bij elke partner vragen we de medewerking van slimme mensen die actief bezig zijn met dit onderwerp. Denk aan CIO’s, hogere beleidsambtenaren en hun tegenvoeters bij bedrijven. Het project wordt daarnaast ondersteund door de belangenverenigingen BNSP (voor stedebouwers) en NVTL (landschapsarchitecten) en de Stichting Digitale Bereikbaarheid, Amsterdam Smart City en de FME (technologiebedrijven).

Voor partners
De partners waar we mee spreken zijn geïnteresseerd in hoe digitalisering en technologisering de stedenbouw verandert. Ze zijn daardoor gefascineerd. Maar ze hebben ook allemaal hun eigenbelang. Dat is prettig, want dat houdt de boel gaande. In ons proces willen we dat belang dienen. We zoeken daarom naar oplossingen waarbij het mes aan twee kanten snijdt, bijvoorbeeld door workshops te organiseren die een direct belang voor de partner hebben én kennis opleveren.
Andere partners willen door dit project voorop lopen in hun markt en kennis opdoen die anderen niet hebben. Zij gebruiken deze samenwerking als een soort cursus. Ook dat kan. Ook zijn er partners die focussen op een deelaspect. Ook dat is mogelijk. Doel is om die al die elementen te bundelen in één eindproduct. We hebben geleerd van ons project over ethiek dat dat prima mogelijk is.

Partners krijgen redactionele aandacht in en om het boek (denk ook aan aandacht in andere media als Stadszaken.nl, ROMagazine en de eigen media van de Future City Foundation). We zien onze partners als de vernieuwers in deze markt en laten dat zien. Alleen al door de mediawaarde daarvan, verdienen partners de investering terug.
Maar partners maken vooral deel uit van een bijzonder proces waarin we de stedenbouw vernieuwen. Door mee te doen, word je als partner voorloper op dit vlak. We gaan als het ware een jaar lang sprinten en daarna zijn we de kopgroep. Het is een learning by doing proces, waarbij de deelnemende partners kennis op doen gaandeweg het proces. Dat lukt alleen als de partners ook zelf een actieve rol spelen door deskresearch te doen, te schrijven et cetera.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Jan-Willem Wesselink via jan-willem@future-city.nl of T0628638426.


De volgende partners doen mee aan het Smart Stedenbouwproject: