Terugblik online-borrel met wethouder Willems


Vandaag hebben we de eerste online Future City borrel georganiseerd. Want we vinden zelf-quarantaine belangrijk, maar borrels ook! Daarom hebben we voor ruim 90 mensen in onze Zoom-borrel-room een borrel gehouden, met een online-lezing van Wim Willems, wethouder in Apeldoorn en voorzitter van de bestuurlijke G40 themagroep Smart Cities.

Heeft u het gemist of wilt u de lezing van wethouder Wim Willems terugkijken? Ga dan naar ons YouTube-kanaal.

Of lees hieronder de tekstversie van zijn presentatie, inclusief alle interessante links.

Lezing wethouder Willems

“Toen ik vanochtend wakker werd, gingen mijn gordijnen vanzelf open, begon mijn favoriete zanger vanzelf te zingen en vertelde het weerstation tegen me dat ik geen paraplu mee hoefde te nemen vandaag. U raadt het al: ik ben een Google Home gebruiker. Als ik thuis kom, gaat de voordeur open en het licht aan, als ik thuis ben en iemand belt aan, zie ik wie er voor de deur staat. Als de temperatuur in mijn slaapkamer boven de twintig graden komt, springt de ventilator aan en als mijn huis aan een schoonmaakbeurt toe is, vraag ik vriendelijk aan mijn robotstofzuiger of ze wil stofzuigen – Als ik het niet vriendelijk zou vragen, zou ze het denk ik ook wel doen, maar omdat ik zelf geen robot ben, vraag ik het meestal toch vriendelijk.

Nu denkt u vast dat ik een luiaard ben, maar dat valt aardig mee, al zeg ik het zelf. Het is eerder omgekeerd: omdat ik lange dagen maak en hard werk, besteed ik mijn vrije tijd en overgebleven energie liever aan zaken die ik echt belangrijk vind.

Het gemak dient de mens, is mijn motto. En dat kun je vertalen door: de technologie dient de mens.  En dat is eigenlijk precies waar het vandaag over gaat.

Nu zou ik alles wat ik zojuist opnoemde, natuurlijk best prima zelf kunnen doen. Maar stel dat dat niet zo is, stel dat iemand slecht ter been is, reumatische handen heeft of aan bed is gekluisterd? Dan is domotica – de verzamelnaam voor huishoudelijke elektronica – echt een uitkomst. Nu voelen mensen die zorg nodig hebben, zich vaak afhankelijk van anderen, en dat vindt bijna niemand een fijn gevoel. Domotica kan, met andere woorden, de zelfraadzaamheid van mensen vergroten. Zonder natuurlijk het menselijke aspect uit het oog te verliezen: een gesprek met Siri of Google Home kan nog altijd niet tippen aan een gesprek met een mens van vlees en bloed. Ik had u ook liever persoonlijk toe gesproken, maar dit is een mooi alternatief. En zeker in deze tijd dat er een groot beroep wordt gedaan op onze zorg kan hier een kans liggen om wel in contact te blijven met de mensen die tot de risicogroep behoren.

Wat binnenshuis kan, kan buitenshuis in principe natuurlijk ook. Hoe fijn zou het zijn dat de stoeprand naar beneden zou gaan, op het moment dat een oudere achter een rollator nadert? Of hoe veilig zou het niet zijn als een stoplicht automatisch op rood zou springen als er even verderop een kind de weg op loopt? Of nog beter, dat een vrachtwagen automatisch stopt als er een kind vlak naast loopt of fietst?

Dit gaat niet alleen over gemak dat de mens dient. Dit gaat over het vergroten van zelfstandigheid van ouderen, en over het beschermen van kwetsbare jonge mensenlevens. Dit gaat, met andere woorden, over de vraag hoe we digitale technologie kunnen inzetten om onze samenleving een stukje prettiger en veiliger te maken. Met als ultieme doel, dat niemand thuis hoeft te blijven, dat iedereen mee kan doen. En dat is waar we als gemeente Apeldoorn naar streven als we het hebben over Smart City.

En om veel van die vraagstukken voor te zijn hebben we een Smart city visie geschreven (lees het hier) Geen dikke stapels papier, maar enkele A4-tjes die ons richting geven hoe wij met smart city om willen gaan. Waar de kwaliteit van leven bij ons voorop staat.

We benaderen smart city dan ook niet vanuit de kant van technologie maar meer vanuit de vraagstukken die er leven in de samenleving. Toen mijn gemeenteraad kritische vragen stelde over de geluidsmonitoring en de nulmeting rondom vliegveld Lelystad hebben wij daar op een eigen wijze invulling aan gegeven door het plaatsen van geluidssensoren. En de conclusie is nu het vliegveld nog niet open is gegaan dat we op enkele verkeerskruispunten en stevige opgave hebben om het geluid te reduceren.

We horen niet voor niets bij het groepje koplopers in Nederland op dit vlak. We zijn bijvoorbeeld druk bezig met het faciliteren van netwerken. Glas in de grond, hoge snelheden over koper, uitbreiding van het loranetwerk wat door een burgerinitiatief is neergelegd. Maar ook de uitrol van een aan 5G verwante technologie waarmee er een wereld aan mogelijkheden open gaat. We zijn nog aan het onderzoeken wat die technologie precies voor ons betekent, maar als die uitkomsten gunstig zijn, beschikt Apeldoorn straks over een innovatief netwerk dat veel kansen biedt voor de kwaliteit van leven in onze stad. Want dat is waar digitale technologie aan kan bijdragen: aan de kwaliteit van leven. (lees meer over

Maar, dames en heren, digitale technologie kan ook wat anders doen en ook dat weten we allemaal. Digitale technologie kan ook gebruikt – of misbruikt – worden om privacygevoelige data te verzamelen en te verspreiden, om mensen te controleren en in de gaten te houden, om te manipuleren, om macht te krijgen.

Bovendien kleven er mogelijk risico’s aan technologie die we niet 100 procent overzien, denkt u maar aan de discussies over de effecten van straling op de menselijke gezondheid. En los van de daadwerkelijke risico’s van de techniek zelf, is er in ieder geval al het risico van verdeeldheid, wat we in de praktijk ook al zien. En dan bedoel ik niet alleen de voor- en tegenstanders van het gebruik van digitale technologie. Dan bedoel ik ook de mensen die makkelijk meekunnen aan de ene kant, en de mensen die de ontwikkelingen niet willen of kunnen bijbenen, aan de andere kant.

Ik weet niet of u het Rathenau Instituut kent? Dat is een Nederlandse denktank op het gebied van wetenschap, innovatie en  technologie en de impact daarvan op de samenleving. Dat van Rathenau instituut houdt zich ook bezig met digitale technologie, 5G en aanverwante zaken en waarschuwt overheden nadrukkelijk voor een al te eenzijdige kijk hierop. Heb ook aandacht voor de ethische kanten van technologie, zegt het Van Rathenau instituut. Wat betekent digitale technologie voor zaken als gezondheid, autonomie, privacy, waardigheid, rechtvaardigheid?

Naast het Van Rathenau instituut is er ook een groep opgestaan en hebben een manifest opgesteld genaamd Tada:

Data. Ze zijn een belofte voor het leven in de stad. Met data kunnen we problemen van moderne steden de baas. Maar alleen als mensen zeggenschap en controle blijven houden over data en niet andersom.

Bedrijven, overheden, organisaties en burgers, zien dit als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Tada wil een voorbeeld zijn voor alle digitale steden in de wereld. En dit hebben ze samengevoegd tot een manifest.

En onlangs heeft de VNG (Vereniging Nederlands Gemeenten) de principes voor de digitale samenleving vastgesteld. Een startpunt hoe wij als gemeenten willen omgaan met onze data.

Ik ben als wethouder in deze gemeente verantwoordelijk voor de doorontwikkeling van allerlei nieuwe technologieën, zoals bijvoorbeeld de uitrol van het glasvezelnetwerk, het Lora netwerk en een 5G netwerk. Maar ik ben als wethouder in deze gemeente ook verantwoordelijk voor de revitalisering van oude stadswijken en voor burgerparticipatie en mijn overtuiging is dat ik al die zaken niet los van elkaar kan doen. Ze moeten elkaar versterken.

Hoe kunnen we digitale technologie inzetten voor een betere samenleving, waarin er plek is voor iedereen? Een samenleving waarin we mensen met elkaar kunnen verbinden? En een samenleving waarin economische en technologische ontwikkeling hand in hand gaan met een duurzame sociale ontwikkeling?

Het gaat om evenwicht. Het evenwicht tussen doen wat kan en doen wat goed is. Het evenwicht tussen techniek, economie en menselijkheid. Het evenwicht tussen hollen, nadenken en stilstaan. Waarbij we ethiek, privacy en gezondheid voor onze inwoners altijd in het vizier moeten houden

Dat betekend dat we iedereen mee moeten nemen met onze ontwikkelingen. En misschien was dat ook wel het grootste vraagstuk toen ik wethouder werd met Smartcity in mijn portefeuille. Hoe behartig ik alle belangen, terwijl de belangen soms zo ver uit elkaar liggen.

Binnen de G40 heb ik twee speerpunten voor dit jaar, het kennisnetwerk uitbreiden en bewustwording van smart city. Ik bezoek dit jaar dan ook alle G40 steden om het netwerk te bouwen en de bewustwording te bevorderen.

Daarnaast schuiven we vanuit de G40 aan bij diverse samenwerkingsverbanden en/of overleggen bij ministeries. Werken we nauw samen met onder andere de VNG, G5, M50 en de P10. Zo werken we ook met het Kadaster samen voor de realisatie van een sensorenregister. Want een inwoner heeft ook het recht te weten wat wij registreren en wat nut en noodzaak van een sensor in de openbare ruimte is.

Zo ook hebben we een goede samenwerking gevonden met de Future City Foundation. Waarin we samenwerken aan een City Deal. In de City Deal ‘Een slimme stad, zo doe je dat’ gaan we met een groot aantal partners een toolbox ontwikkelen die er zorg voor moet dragen van wat op papier staat in de praktijk toegepast kan worden. En wat mij betreft moet daarbij het uitgangspunt zijn dat ze haalbaar en schaalbaar zijn naar alle gemeenten.

Als wethouder heb ik voor de zomer twee sessie laten organiseren. De eerste was er een met mijn gemeenteraad (kijk deze sessie terug). Om ze de dilemma’s van de slimme stad voor te leggen. Wat doe je met ethische vraagstukken. Mag je bijvoorbeeld aanbellen als overheid als uit data blijkt dat iemand langdurig eenzaam is. Ik zal de discussie nu niet starten, maar dit zijn wel de vraagstukken waar je in de late uurtjes aan de bar nog over kan filosoferen.

De tweede sessie was met ondernemers om te bezien welke kansen zij zien met de ontwikkeling van smart city en in het bijzonder 5G. In de 5G Solutions Callenge werden partijen uitgedaagd om vraagstukken van de stad op te lossen en rekening te houden met alle aspecten.

In september ben ik in gesprek gegaan met de samenleving middels een Tegenlicht Meetup over 5G. Een voormalig professor Hugo Schooneveld van Stichting Elektrohypersensitiviteit (bekijk zijn presentatie), de Jan-Willem Wesselink van Future City Foundation (meer over het project Smart & Leefbaar) en Douwe Schmidt van Tada (bekijk de presentatie) kwamen hun verhaal vertellen. Respect hebben voor elkaars standpunt om op die manier open het gesprek aan te gaan. De discussie aan gaan over 5G heeft geen zin. Voor zoveel rapporten die zeggen dat het schadelijk is liggen evenveel rapporten die zeggen dat het niet zo is.

Maar dat je hier als wethouder bij deze vorm van innovatie, maar ook doordat je je zo kwetsbaar opstelt om wel het gesprek aan te gaan een risico vormt moge duidelijk zijn. Door Stichting Stralingsarm Nederland is aangifte gedaan tegen mij en mijn ambtenaar. Zijn er schadeclaims neergelegd van bijna 100.000 euro per raadslid bij 21 raadsleden van mijn gemeenteraad. Hier was degelijk sprake van een vorm van ondermijning terwijl je open het gesprek aan gaat.

Smart city biedt mooie kansen. Als u toch Apeldoorn bezoekt en u fietst met regen door Apeldoorn dan is de techniek uw vriend wanneer de verkeerslichten fietsers voorrang geven bij regen. Hebben we zometeen een goede verkeerscirculatie door Talking Traffic. Een techniek waar Apeldoorn samen met de Cleantech een koploper is. Is het eenvoudig een parkeerplek zoeken door parkeersensoren. En meten we de kwaliteit van onze omgeving door sensoren om daar beter beleid op te maken.

Twee weken geleden mocht ik aanwezig zijn bij de opening van het domoticahuis van Aventus, een mbo-opleiding in Apeldoorn. Waar de opleiding Zorg een week samen heeft gewerkt met de opleiding IT. En dit om samen te werken aan de zorg van de toekomst door domotica.

Een slimme stad zijn we allemaal samen, en techniek kan ons daar soms een beetje bij helpen. We hadden vandaag een intentieovereenkomst willen tekenen voor Smart Safety en Security op de Digitale Top, echter elke dag loopt nu anders. Dank voor uw luisterend oor en de Future City Foundation voor deze leuke innovatieve manier als netwerkborrel. Want ook dat leert ons vandaag dat we slimme oplossingen bedenken in een bijzondere tijd waarin we ons begeven.”

Wim Willems
Wethouder in Apeldoorn en voorzitter van de bestuurlijke G40 themagroep Smart Cities.